تصویر خلفای راشدین در مثنوی معنوی

Authors

ریحانه حرم پناهی

دانشجوی دکتری تاریخ دانشگاه تربیت مدرس

abstract

مثنوی در برگیرنده حکایات گوناگونی درباره خلفای راشدین است. سیمایی که مولوی از چنین شخصیّت هایی ترسیم می کند، با چهره تاریخی شخصیّت های فوق دارای وجوه افتراق و اشتراک است. نگارندگان در این جستار، به بررسی تطبیقی مفاهیم و مضامین بیان شده در مثنوی با روایات تاریخی می پردازند و در صدد طرح و اثبات این نکته اند که زبان به کار رفته در مثنوی، از آغاز تا انجام، زبانی عرفانی – ادبی بوده و از ساخت معنایی ویژه ای سخن می گوید. در چنین زبانی، یکی از دست مایه ها و ابزارهای کارآمد، بهره جستن از تمثیل و نماد به صورت غیر تاریخی است که خود ظرفیّتی شگرف و در خور تأمّل در بیان مضامین و مفاهیم دارد. این نکته با بسامدی شگرف تر در مثنوی تجلّی یافته. مولوی در ساختار قصص و روایات تاریخی، خاصّه آنچه درباره خلفای راشدین بیان می دارد، بیشتر از آنکه در صدد بیان رویدادهای تاریخی، به شکلی زمانمند باشد، در پی بسط و تعمیم مفاهیم عرفانی – اخلاقی در قالب ادبی است که گاه حتّی دارای ریشه تاریخی نیست و چنانچه واجد این ریشه باشد، از لحاظ عنصر انسانی، زمانی و مکانی، فاصله ای قابل تأمّل با خود رویداد دارد. به دیگر سخن، مولوی تنها مفاهیم نهفته و درونی روایات را مَد نظر داشته، نه بستر واقعی و تاریخی وقایع را. این مقاله در پی پاسخگویی به دو سؤال بنیادین است: 1- نسبت مضامین و مفاهیم انتقال داده شده در مثنوی معنوی با روایات اصیل و ناب تاریخی چیست؟ 2- تأثیر چنین کاربستی از تاریخ در گستره عرفانی – ادبی در فهم تاریخی مردم در ادوار پسین چه بوده است؟

Upgrade to premium to download articles

Sign up to access the full text

Already have an account?login

similar resources

فتوحات و مشروعیت خلفای راشدین

مشروعیت خلفای نخستین با توجه به عدم اجماع امت بر آنها و وجود رقبای قوی با تردیدهای جدی مواجه بود. از سوی دیگر اولین اقدام ابوبکر پس از رهایی از مشکل مرتدین به راه انداختن فتوحات بود که ثروت و رفاه زیادی در پی داشت. به نظر می‌رسد ارتباط وثیقی میان راه‌اندازی فتوحات و کسب وجهه برای خلفا وجود داشته باشد. در این پژوهش نخست نقش فتوحات در مشروعیت بخشی به حکومت سه خلیفه نخست بررسی شده و سپس از تعطیل آ...

full text

تعامل و تقابل اعضای شورای شش‌نفرة عمر با خلفای راشدین

یکی از اقدامات عمر تعیین افرادی از صحابة قریش به منظور خلافت بود. وی شش تن از مهاجران را در شورای خلافت قرار داد و اعلام کرد که فقط این افراد شایستگی خلافت رسول الله (ص) را دارند. نکتة درخور توجه و تأمل این است که این افراد، به جز علی (ع)، هم در دوران خلافت عثمان و هم در عهد خلافت علی (ع) تابع خلیفة وقت نبودند و دردسرهای بزرگی برای جانشین رسول خدا (ص) ایجاد می‌‌کردند. در این مقاله با روش تحلیلی...

full text

بررسی تطبیقی جنگهای خلفای راشدین

چکیده: براساس آیات متعدد قرآن و سایر آموزه های اسلامی، هم جهاد برای تبلیغ الهی و آزادی بشریت و هم دفاع در مقابل تهاجم بیگانگان به سرزمینهای اسلامی دو اصل مهم و مکمل یکدیگر می باشند. در تقسیم بندی کلان جهاد یا ابتدایی است و یا دفاعی. در متون اسلامی نسبت به امر پیکار و مبارزه با تعابیری همچون جهاد و قتال مشخص شده است.آیاتی از قرآن که بیانگر جنبهایی از امر جهاد پرداخته اند،جنگ وکشتار در آئین مقد...

برآورد کمّی غنایم عصر خلفای راشدین و برخی پیامدهای آن‏

در طول قریب 30 سال، بعد از وفات رسول‏اللَّه‏صلی الله علیه وآله، تا پایان حکومت علی‏علیه السلام، غنایم نقدی و غیر نقدی فراوانی از راه فتوحات نصیب مسلمانان شد. افزایش حجم نقدینگی در مدینه ممکن بود در کوتاه‏مدت سطح عمومی قیمت‏ها را تحت تأثیر جدی قرار دهد، اما به علت رواج داد و ستدها به نحو کالا به کالا، جریان آزاد تجاری بین عربستان و سایر مناطق، ذوب درهم و دینار و تبدیل آنها به شمش و وسایل زینتی و م...

full text

My Resources

Save resource for easier access later


Journal title:
تاریخ ادبیات

جلد ۱۳۹۲، شماره ۱۴، صفحات ۰-۰

Hosted on Doprax cloud platform doprax.com

copyright © 2015-2023